Rozdzielność majątkowa

Rozdzielność majątkowa, intercyza, a może rozdzielczość majątkowa - czy wszystkie te terminy oznaczają to samo?

Powyższe zwroty to powszechnie i zamiennie używane określenia rozdzielności majątkowej. Zacznijmy jednak od małego sprostowania. Choć zwrot „rozdzielczość majątkowa” bywa używany potocznie, w języku prawniczym jedyną poprawną formą jest rozdzielność majątkowa.

Pojęcie „intercyza” jest znacznie szersze, gdyż oznacza każdą umowę majątkową małżeńską, którą można zawrzeć w celu zmiany obowiązującego w nim ustroju majątkowego.

Jakie ustroje majątkowe mogą istnieć pomiędzy małżonkami?

Zgodnie z art. 47 §1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego (intercyzę):

• wspólność majątkową rozszerzyć,

• wspólność majątkową ograniczyć,

• ustanowić rozdzielność majątkową,

• ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Zawrzeć umowę majątkową małżeńską można także przed zawarciem małżeństwa, aby od początku jego trwania obowiązywał w nim inny ustrój niż wspolność majątkowa (np. rozdzielność majątkowa). Umowa taka również wymaga wizyty u notariusza i jest nazywana umową majątkową przedmałżeńską.

Skutki majątkowe związane z zawarciem małżeństwa

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami - o ile nie zawarli oni umowy majątkowej przedmałżeńskiej - wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). W takim przypadku, w małżeństwie istnieją trzy typy majątow: majątek osobisty żony, majątek osobisty męża oraz majątek wspólny obojga małżonków.

Przedmiotem niniejszego artykułu jest najbardziej popularny umowny ustrój majątkowy - rozdzielność majątkowa.

Skutki rozdzielności majątkowej

Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później, a każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

W przypadku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową nie powstaje (w przypadku, gdy jest zawierana przed zawarciem małżeństwa) lub przestaje istnieć wspólność ustawowa majątkowa małżeńska. Każdy z małżonków ma tylko swój majątek. Rozdzielność majątkowa unicestwia powstanie/istnienie majątku wspólnego.

Warto zaznaczyć, że w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej, natomiast nie zmienia to faktu, iż oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

W razie ogłoszenia upadłości przez któregoś z małżonków, umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Stosownie do art. 29 § 2 pkt 1) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową.

Aby możliwe było wspólne rozliczenie przez małżonków podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), wspólność majątkowa musi istnieć przez cały rok. Wobec tego ustanowienie rozdzielności majątkowej w dniu 31 grudnia uniemożliwia wspólne rozliczenie podatku za rok, w którym doszło do powstania rozdzielności. Nie dotyczy to sytuacji, gdy w umowie majątkowej małżeńskiej wskazano, że umowa zacznie obowiązywać od dnia 1 stycznia. Wówczas za poprzedni rok można dokonać wspólnego rozliczenia.

W związku z tym, że w Polsce nie istnieje żaden rejestr umów majątkowych małżeńskich to małżonek, który pozostaje w związku małżeńskim, w którym został ustanowiony umowny ustrój majątkowy powinien powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską. Ma to szczególne znaczenie w instytucjach, takich jak: bank, spółdzielnia finansowa czy kancelaria notarialna. Osoba, która podlega wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej powinna ujawnić ustanowienie rozdzielności majątkowej w CEiDG. Podobnie wspólnicy spółki jawnej, spółki partnerskiej, spółki komandytowej oraz komplementariusze spółki komandytowo-akcyjnej.

Podkreślenia wymaga, że umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

Inne niż umowne sposoby powstania rozdzielności majątkowej

Rozdzielność majątkowa powstaje jednak nie tylko w drodze umowy małżonków, ale przewidziano w prawie również przypadki, kiedy powstaje ona z mocy prawa lub ustanawia ją sąd:

• Rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.

• Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

• Orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Z chwilą zniesienia separacji powstaje między małżonkami ustawowy ustrój majątkowy. Na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej.

Dokumenty potrzebne do ustanowienia rozdzielności majątkowej

W celu zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej małżonkowie powinni okazać:

• odpis skrócony aktu małżeństwa,

• dokumenty tożsamości.

W celu zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej przed zawarciem małżeństwa, osoby zamierzające zawrzeć związek małżeński powinny okazać wyłącznie dokumenty tożsamości.

Koszty notarialne

Na koszty związane z ustanowieniem rozdzielności składa się wyłącznie koszt taksy notarialnej za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej oraz za wypisy + 23% VAT.

Zawarcie umowy majątkowej nie podlega żadnemu podatkowi, w tym podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Maksymalne stawki taksy notarialnej zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. W celu uzyskania indywidualnej wyceny prosimy o kontakt z Kancelarią Notarialną w Wejherowie.

Podsumowanie

Decyzja o ustanowieniu w związku małżeńskim umownego ustroju majątkowego obliguje do przeanalizowania sytuacji małżonków oraz wymaga ich zgodnego zamiaru, co do zawarcia umowy.

Niniejszy artykuł stanowi pigułkę wiedzy o rozdzielności majątkowej, która niewątpliwie wpływa na wiele obszarów w życiu małżonków. W celu uzyskania dodatkowych informacji oraz zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej zapraszamy do kontaktu.